ThS. Nguyễn Hồng Phong, ThS. Đặng Thị Vân
Phòng Thí nghiệm Trung tâm, WASI
Ngành nông nghiệp Việt Nam đang đặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm lên hàng đầu, đặc biệt là đối với trái sầu riêng, để nâng cao giá trị và phát triển xuất khẩu bền vững. Trong bối cảnh các thị trường lớn liên tục siết chặt kiểm tra dư lượng hóa chất, độc tố và kim loại nặng, hai chất cadimi (Cd) và vàng ô (Auramine O) đang bị giám sát đặc biệt nghiêm ngặt.
Cadimi là kim loại nặng độc hại, thường tích tụ vào quả qua đất, có nguy cơ gây ảnh hưởng đến cho người tiêu dùng. Vàng ô là chất nhuộm công nghiệp cấm dùng trong thực phẩm, phát hiện được do ô nhiễm chéo từ môi trường sơ chế hoặc do lạm dụng hóa chất bảo quản. Sự xuất hiện của hai chất này là hồi chuông cảnh báo lớn. Các cơ quan chức năng cần khẩn trương nghiên cứu nguồn lây nhiễm để đưa ra giải pháp quản lý nghiêm ngặt, bảo vệ uy tín cho sầu riêng xuất khẩu.
Kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng trên sầu riêng xuất khẩu đòi hỏi phải nâng cao năng lực phân tích chuyên sâu cho cán bộ phòng thí nghiệm. Việc ứng dụng các kỹ thuật tiên tiến như HPLC-MS/MS, GC-MS/MS và ICP-MS là giải pháp then chốt để định tính, định lượng chính xác các hợp chất ở dạng vết (microgram).
Dù vậy, làm chủ và vận hành thành thạo các hệ thống hiện đại này vẫn là một thách thức lớn. Thực tế này đòi hỏi đội ngũ nhân lực phải có trình độ chuyên môn cao, dày dạn kinh nghiệm thực hành và năng lực ứng biến linh hoạt trước các sự cố kỹ thuật.”
Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao năng lực kiểm định, Viện KHKT NLN Tây Nguyên vừa cử 06 chuyên viên tham gia khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật phân tích hiện đại tại Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 06/7/2026 đến 10/07/2026. Khóa học do Công ty TNHH Sao Đỏ Việt Nam – Chi nhánh CMS tổ chức tại Trung tâm Ứng dụng tiên tiến IndoChina (Indochina Center of Excellence), Khu Công nghiệp Tân Bình. Đoàn chuyên viên của Viện do bà Đặng Thị Vân, Phó trưởng phòng – Phụ trách Phòng Thí nghiệm Trung tâm, trực tiếp làm Trưởng đoàn nhằm tiếp thu các công nghệ phân tích tiên tiến phục vụ thực tiễn.
Hình 1. Toàn cảnh khóa đào tạo tại Công ty TNHH Sao Đỏ Việt Nam
Nội dung đào tạo tập trung vào các chuyên đề cốt lõi, bao gồm: nguyên lý hoạt động và kỹ thuật vận hành thiết bị HPLC/MSMS và GC-MSMS; phương pháp chuẩn bị mẫu, xử lý nền mẫu phức tạp; kỹ thuật phân tích định tính và định lượng; xử lý và diễn giải dữ liệu phân tích; cũng như quy trình bảo trì, bảo dưỡng thiết bị nhằm đảm bảo độ ổn định và độ chính xác của hệ thống. Đặc biệt, chương trình đào tạo chú trọng đến việc xây dựng và phát triển phương pháp thử nghiệm mới phù hợp với các yêu cầu kiểm soát hiện nay, bao gồm phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đa thành phần và xác định hàm lượng kim loại nặng trong nền mẫu nông sản.
Đối với Cadimi (Cd), việc kiểm soát hàm lượng trong sầu riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng do kim loại nặng này dễ tích lũy từ đất bị nhiễm tạp hoặc phân lân kém chất lượng qua hệ rễ. Phân tích Cd ở mức siêu vết đòi hỏi độ nhạy cao và độ chính xác nghiêm ngặt, thường áp dụng kỹ thuật ICP-MS hoặc AAS kết hợp quy trình xử lý mẫu tối ưu. Bên cạnh đó, việc kiểm nghiệm Auramine O trong nông sản là bắt buộc theo quy định kiểm soát xuất khẩu.
Hình 2. Học viên thực hành vận hành hệ thống HPLC/GC-MS và xử lý mẫu
thực tế dưới sự hướng dẫn của chuyên gia
Khóa học đã trang bị cho học viên kiến thức toàn diện từ nguyên lý, cách vận hành các hệ thống HPLC-MS/MS, GC-MS/MS, ICP-MS, đến kỹ thuật xử lý nền mẫu phức tạp và bảo trì thiết bị. Trọng tâm của chương trình là nâng cao năng lực phát triển phương pháp thử nghiệm mới đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, cụ thể là phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đa thành phần và độc tố trong nông sản.
Đặc biệt, các học viên được đào tạo chuyên sâu về quy trình xác định Cadimi ở hàm lượng vết bằng công nghệ ICP-MS để kiểm soát triệt để sự tích lũy kim loại này từ phân bón và nguồn nước vào trái sầu riêng. Bên cạnh đó, việc tiếp cận kỹ thuật phân tích chất vàng ô bằng sắc ký lỏng khối phổ cũng giúp nâng cao năng lực giám sát và phát hiện sớm các nguy cơ ô nhiễm hóa chất từ môi trường sơ chế, bảo quản tại vùng trồng.
Hình 3. Viên chứcWASI được cấp chứng nhận sau khi hoàn thành chương trình đào tạo chuyên sâu
Thành công của khóa đào tạo không chỉ dừng lại ở việc nâng cao tay nghề vận hành thiết bị, mà còn chuẩn hóa năng lực của học viên từ khâu hiệu chuẩn, đánh giá độ không đảm bảo đo đến xử lý sự cố hệ thống. Những kiến thức và kỹ năng gặt hái được sẽ là hành trang vững chắc để các cán bộ Phòng Thí nghiệm Trung tâm thuộc WASI ứng dụng trực tiếp vào công tác kiểm nghiệm, bảo đảm độ chính xác tối đa và tự tin đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất toàn cầu. Trong bối cảnh các thị trường liên tục siết chặt quy định an toàn thực phẩm, việc làm chủ công nghệ phân tích tiên tiến chính là ‘chìa khóa vàng’ giúp nâng tầm giá trị nông sản xuất khẩu, dẫn dắt ngành sầu riêng Việt Nam phát triển bền vững.