Tóm tắt bài báo: Nghiên cứu về hiệu quả kinh tế và lao động trong các hệ thống canh tác cà phê, hồ tiêu tại Tây Nguyên
Võ Chí Cường, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây Hồ tiêu, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên.
Cà phê vối và hồ tiêu là hai cây trồng chủ lực tại khu vực Tây Nguyên, đóng vai trò quan trọng đối với sinh kế của khoảng 800.000 hộ nông dân. Trong bối cảnh biến động giá nông sản và rủi ro sản xuất ngày càng gia tăng, nhiều nông hộ đã chuyển từ mô hình độc canh sang đa dạng hóa hệ thống canh tác, kết hợp cà phê, hồ tiêu với các loại cây ăn quả nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và ổn định thu nhập.
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên khảo sát 238 hộ nông dân tại Tây Nguyên năm 2023 nhằm đánh giá tác động của đa dạng hóa hệ thống canh tác đến hiệu quả sản xuất, nhu cầu lao động và hiệu quả kinh tế (thuộc hợp phần 2 của dự án VSCOPE). Các hệ thống canh tác được phân loại thành năm nhóm chính gồm: cà phê trồng thuần, cà phê trồng xen, hồ tiêu trồng thuần, hồ tiêu trồng xen và hệ thống hỗn hợp (cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả khác).
Kết quả nghiên cứu cho thấy việc đa dạng hóa cây trồng giúp tăng mật độ trồng và nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đồng thời cải thiện hiệu quả sử dụng dinh dưỡng. Trong các hệ thống đa dạng hóa, mặc dù năng suất cà phê hoặc hồ tiêu tính theo đơn vị diện tích có thể thấp hơn so với độc canh, nhưng sản lượng từ các cây trồng xen đã tạo thêm nguồn thu nhập bổ sung, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế.
Về lao động, hồ tiêu trồng thuần có nhu cầu lao động cao nhất, đặc biệt trong giai đoạn thu hoạch. Số công thu hoạch có thể đạt 84-88,5 công/ha/tháng, trong khi ở các hệ thống xen canh khoảng 20-35 công/ha/tháng. Đối với cà phê trồng thuần, thu hoạch cũng đòi hỏi khoảng 28-33 công/ha/tháng. Nhờ sự khác biệt về thời điểm sinh trưởng và thu hoạch giữa các loại cây trồng, các hệ thống đa dạng hóa giúp phân bố nhu cầu lao động đều hơn trong năm, góp phần giảm áp lực lao động theo mùa vụ.
Về hiệu quả kinh tế, tổng giá trị sản xuất của các hệ thống canh tác dao động từ khoảng 6.585 đến 8.300 USD/ha/năm. Chi phí sản xuất của các hệ thống hồ tiêu khoảng 3.173-3.491 USD/ha/năm, cao hơn so với các hệ thống cà phê (2.175-2.361 USD/ha/năm). Do đó, lợi nhuận tổng của các hệ thống không có sự khác biệt lớn, dao động khoảng 4.225-5.219 USD/ha. Đáng chú ý, các hệ thống cà phê trồng xen cho thấy hiệu quả sử dụng lao động cao hơn, đạt khoảng 36,2 USD/ngày công, cao hơn so với các hệ thống còn lại.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đa dạng hóa hệ thống canh tác cà phê – hồ tiêu là hướng tiếp cận tiềm năng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tối ưu hóa nguồn lao động và tăng tính bền vững của sản xuất nông nghiệp tại khu vực Tây Nguyên.
Trích dẫn bài báo: Duong, B., Le, B. V., Vo, C., Chau, L. T. M., Hoang, T. Q., Nguyen, D. T., Rapidel, B., & Rigal, C. (2026). Agroeconomic performance and labor dynamics associated with coffee and black pepper diversified cropping systems. Agricultural Systems, 235.
Tải bài báo tại: https://doi.org/10.1016/j.agsy.2026.104701