CN. Hồ Thị Thúy Hằng, ThS. Đỗ Văn Chung,
Bộ môn Hệ thống Nông nghiệp
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nguồn nước suy giảm và yêu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu, ngành cà phê Việt Nam đang chuyển đổi theo hướng xanh, hiệu quả và bền vững. Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) phối hợp cùng Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền và hệ thống khuyến nông nghiên cứu, triển khai mô hình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, lấy vườn cây và người nông dân làm trung tâm.
Chương trình triển khai 15 mô hình tại các vùng sản xuất cà phê ở Tây Nguyên, gồm 7 mô hình cà phê trồng thuần, 4 mô hình cà phê xen sầu riêng và 4 mô hình cà phê xen hồ tiêu. Địa bàn triển khai theo hợp đồng gồm Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, Kon Tum và Lâm Đồng (theo địa giới trước sắp xếp). Các mô hình đánh giá hiệu quả canh tác thông minh so với tập quán sản xuất của nông dân, theo dõi sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế với quản lý đầu vào. Trên cơ sở kết quả giai đoạn đầu, chương trình đã triển khai pha 2, mở rộng thêm 45 mô hình và giao hệ thống khuyến nông tại Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai phối hợp tổ chức thực hiện, theo dõi và chuyển giao kỹ thuật. Hướng mở rộng này nhằm đưa các giải pháp đã được nghiên cứu đến nhiều vùng sinh thái và hộ sản xuất hơn, đồng thời tiếp tục kiểm chứng tính phù hợp trong điều kiện canh tác thực tế.
Hình 1. Tham quan mô hình canh tác cà phê thông minh tại thực địa
* Đột phá từ dinh dưỡng, cân bằng đất và vi sinh vật có lợi: Ba công thức nghiên cứu gồm: CT1 (Đối chứng canh tác theo tập quán nông dâ); CT2 (Sử dụng NPK Bình Điền kết hợp Đầu Trâu Cân bằng đất) và CT3 (Sử dụng NPK Bình Điền, Đầu Trâu Cân bằng đất và bổ sung vi sinh vật có lợi). Trong đó, CT2 và CT3 hướng tới cải thiện điều kiện đất chua, hỗ trợ hấp thu dinh dưỡng; CT3 đánh giá thêm tiềm năng tăng hiệu suất sử dụng phân bón nhờ hoạt động của vi sinh vật. Cùng với dinh dưỡng, chương trình chú trọng duy trì thảm phủ, tận dụng sinh khối phủ gốc, quản lý nước tưới hợp lý, bón phân cân đối và quản lý dịch hại tổng hợp. Đây là cách tiếp cận đồng bộ nhằm tiết kiệm đầu vào, hạn chế xói mòn, cải thiện môi trường vùng rễ và tăng khả năng thích ứng của vườn cây.
Hình 2. Ông Đỗ Văn Chung chia sẻ kết quả thực hiện mô hình canh tác cà phê thông minh tại buổi Hội thảo tổng kết
* Kết quả bước đầu: Giảm phát thải đi đôi với hiệu quả kinh tế, giai đoạn 2023 – 2026, WASI đã triển khai trên 15 mô hình cà phê giảm phát thải tại Tây Nguyên. Theo kết quả theo dõi bước đầu từ các mô hình, mức giảm phát thải có thể đạt từ 18 – 44% so với tập quán thông thường, tùy điều kiện và giải pháp áp dụng. Tại một điểm theo dõi ở xã Trường Xuân – tỉnh Lâm Đồng, cường độ phát thải ở CT1, CT2 và CT3 lần lượt đạt 766,6; 631,3 và 598,9 kg CO₂e/tấn sản phẩm. So với CT1, CT2 giảm khoảng 17,6%, CT3 giảm khoảng 21,9%; riêng CT3 thấp hơn CT2 khoảng 5,1%. Kết quả cho thấy tiềm năng tích hợp giải pháp cân bằng đất và vi sinh vật có lợi trong quản lý dinh dưỡng, đồng thời cần tiếp tục đánh giá dài hạn và xác nhận hiệu quả ở nhiều điều kiện canh tác.
* Hội thảo tổng kết: Đưa kết quả nghiên cứu đến người sản xuất, ngày 22/10/2026, tại Quảng Ngãi, Hội thảo tổng kết mô hình canh tác cà phê thông minh niên vụ 2025 – 2026 được tổ chức với sự tham gia của các đơn vị nghiên cứu, khuyến nông, cán bộ kỹ thuật và nông dân. Hoạt động trao đổi tại hội thảo và tham quan thực địa tạo điều kiện đối chiếu kết quả nghiên cứu với thực tiễn sản xuất, tiếp nhận phản hồi và hoàn thiện quy trình kỹ thuật.
Tham dự hội thảo, về phía Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền có ông Hồ Thế Huy, Trưởng phòng Nghiên cứu và Phát triển sản phẩm; TS. Phạm Công Trí, thành viên Hội đồng Khoa học Kỹ thuật của Công ty. Đại diện Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây Hồ tiêu có TS. Nguyễn Văn Long, Phó Giám đốc Trung tâm. Về phía WASI có ông Đỗ Văn Chung, Phó trưởng Bộ môn Hệ thống Nông nghiệp, phụ trách nhiệm vụ nghiên cứu và triển khai các mô hình. Đại diện Trung tâm Khuyến nông có ông Nguyễn Đình Chức, Phó Giám đốc. Đại biểu xã Đăk Mar gồm ông Lê Trọng Hảo, Phó Trưởng phòng Kinh tế; ông Ngô Văn Thuận, Phòng Kinh tế; bà Nguyễn Thị Hợp và bà Ngô Thị Kim Thoa, Trung tâm Cung ứng xã. Đại biểu xã Đăk Hà gồm ông Trần Quốc Thân, bà Thái Thị Kim Thoa, Trung tâm Cung ứng; và ông Nguyễn Văn Thắm, Phòng Nông nghiệp, Xây dựng và Môi trường. Sự hiện diện của các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp, khuyến nông và chính quyền địa phương tạo nền tảng phối hợp cho giai đoạn nhân rộng tiếp theo.
Hình 3. Đại diện các Cơ quan chức năng, Công ty phân bón Bình Điền tại buổi Hội thảo