Nguyễn Vũ Kỳ, Bộ Môn Hệ thống Nông nghiệp
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra rằng hệ thống canh tác xen canh hỗn hợp cà phê và sầu riêng có tổng lượng phát thải khí nhà kính (KNK) cao nhất. Mô hình này được xác định là sử dụng nhiều tài nguyên nhất trong số tất cả các hệ thống được khảo sát tại Đắk Lắk, dẫn đến tổng lượng phát thải là 9.407,9 kg CO₂e/ha/năm.
Hai yếu tố chính thúc đẩy phát thải cao ở hệ thống này:
- Sử dụng lượng lớn hóa chất nông nghiệp: Hệ thống cà phê và sầu riêng ghi nhận lượng phát thải KNK cao nhất, với 8.194,3 kg CO₂e/ha. Sự hiện diện của sầu riêng, một loại cây trồng có giá trị cao, thúc đẩy nông dân đầu tư mạnh để tối đa hóa năng suất và bỏ qua yếu tố môi trường. Các nguồn phát thải gồm:
– Phân bón N: Hệ thống “Cà phê & Sầu riêng” có lượng phát thải cao nhất chỉ riêng từ việc bón phân N, đạt 4.338,6 kg CO₂e/ha.
– Lân và Kali: đóng góp từ sử dụng phân bón P₂O₅ và K₂O của hệ thống “Cà phê & Sầu riêng” lần lượt là 1.479,2 kg và 1.629,2 kg CO₂e/ha.
- Bảo vệ thực vật và sử dụng nhiên liệu: Ngoài phân bón, hệ thống “Cà phê & Sầu riêng” còn đóng góp đáng kể vào lượng phát thải từ các nguồn khác. Bao gồm:
– Thuốc trừ sâu và thuốc diệt nấm: Hệ thống này đã sử dụng lượng lớn thuốc diệt nấm (37,4 lít/ha/năm) và điện năng để hoạt động các thiết bị phun thuốc (238,5 kWh/ha), dẫn đến lượng phát thải từ hoạt động này là 615,9 kg CO₂e/ha.
– Vận chuyển: Hệ thống “Cà phê & Sầu riêng” có tổng quãng đường vận chuyển nguyên vật liệu và sản phẩm thu hoạch ghi nhận lớn nhất (101,5 km), làm tăng thêm dấu vết carbon.
* So sánh tổng lượng phát thải: Để hình dung quy mô phát thải từ hệ thống “Cà phê & Sầu riêng”, sẽ rất hữu ích khi so sánh hệ thống canh tác thâm canh cao này với hệ thống được đánh giá phát thải thấp nhất:
Mức cao nhất (Cà phê & Sầu riêng): 9.407,9 kg CO₂e/ha (do việc quản lý đầu vào tập trung dành cho cây sầu riêng).
Thấp nhất (Cà phê & Bơ): 5.089,8 kg CO₂e/ha (nhờ sử dụng ít vật tư đầu vào hơn, vì cây bơ được xem là cây che bóng với lượng bón phân tối thiểu).
* Tóm lại: Mặc dù hệ thống “Cà phê & Sầu riêng” lưu trữ một lượng carbon đáng kể nhờ sinh khối của 2 loại cây (4.620,7 kg CO₂/ha), nhưng lượng phát thải lớn từ hoạt động canh tác khiến hệ thống này có mức phát thải ròng lớn nhất là 4.787,2 kg CO₂e/ha. Điều này giúp xác định hệ thống “Cà phê & Sầu riêng” là nhóm phát thải carbon cao thay vì bể chứa carbon.
Tài liệu tham khảo:
- V. Ky (2025). Đánh giá phát thải khí nhà kính từ các hệ thống canh tác xen canh trong các vườn cà phê Robusta ở Đắk Lắk, Việt Nam. Trường Sau đại học Khoa học và Công nghệ, Đại học Tsukuba