Tóm tắt bài báo: Thoái hóa đất và mất cân đối dinh dưỡng trong thâm canh hồ tiêu tại Tây Nguyên
Nguyễn Văn Long, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây Hồ tiêu, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên.
Hồ tiêu là một trong những cây trồng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, tập trung chủ yếu tại khu vực Tây Nguyên. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, năng suất và tính bền vững của hệ thống canh tác hồ tiêu đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi thoái hóa đất và gia tăng áp lực sâu bệnh hại.
Kết quả nghiên cứu do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Hồ tiêu – Viện KHKT Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên thực hiện trong năm 2023 bằng việc khảo sát 150 vườn hồ tiêu tại ba tỉnh Đắk Lắk (cũ), Đắk Nông (cũ) và Gia Lai (cũ) nhằm đánh giá hiện trạng chua hóa đất và cân đối dinh dưỡng trong điều kiện canh tác thâm canh kéo dài. Kết quả cho thấy có ba vấn đề chính đang hạn chế tính bền vững trong sản xuất hồ tiêu gồm: (i) đất chua đến rất chua (pH 3,55–6,40), (ii) dung tích hấp thu cation (CEC) thấp, và (iii) mất cân đối dinh dưỡng nghiêm trọng.
Cụ thể, hơn 80% số mẫu đất trên các vườn khảo sát có hàm lượng lân tích lũy quá cao (>96 mg P/kg đất), trong khi thiếu kali xảy ra phổ biến, đặc biệt tại Đắk Lắk (57.6%) và Gia Lai (48%). Hàm lượng canxi (365-978 mg Ca/kg đất) và magiê (108-161 mg Ca/kg đất) biến động mạnh giữa các địa phương, làm mất cân đối tỷ lệ dinh dưỡng trong đất. Phân tích tương quan và thành phần chính cho thấy pH đất và chất hữu cơ là các yếu tố then chốt chi phối khả năng giữ và cung cấp dinh dưỡng. Về các vùng trồng, đất trồng hồ tiêu tại Đắk Lắk bị chua hóa và suy giảm CEC nghiêm trọng nhất; Đắk Nông có độ phì tương đối ổn định; trong khi Gia Lai có mức dinh dưỡng cao hơn nhưng biến động lớn giữa các nông hộ.
Những hạn chế này không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng phân bón mà còn làm suy yếu bộ rễ, tạo điều kiện thuận lợi cho các bệnh hại đất như Phytophthora, Fusarium và tuyến trùng phát sinh. Nghiên cứu khuyến nghị cần ưu tiên cải tạo độ chua đất, nâng cao khả năng đệm và quản lý dinh dưỡng theo hướng cân đối, dựa trên phân tích đất, nhằm phục hồi sức khỏe đất và đảm bảo phát triển bền vững của ngành hồ tiêu Tây Nguyên.
Tác giả: Nguyễn Văn Long Phone: 0935 493 127 Mail: vanlongpleiku@gmail.com
Địa chỉ dowload bài báo: https://smujo.id/aja/article/view/23725