ThS. Lê Thị Cẩm Nhung, ThS. Đinh Thị Nhã Trúc
Bộ môn Hệ thống Nông nghiệp
Trong khuôn khổ Dự án “Hiệu chỉnh lượng phân bón để phát triển sản xuất cà phê bền vững” giai đoạn 2023 – 2025, trong tháng 6/2026, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) đã phối hợp tổ chức chuỗi lớp tập huấn kỹ thuật dành cho nông dân canh tác cà phê theo mô hình đa thân tại tỉnh Lâm Đồng. Đây là Dự án hợp tác giữa WASI với tổ chức Enveritas, dưới sự tài trợ của các tổ chức đơn vị JDE, Nestlé và J.M. Smucker. Mục tiêu của Dự án: Xây dựng khuyến cáo bón phân dựa trên cơ sở khoa học, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, cắt giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy sản xuất cà phê theo hướng bền vững.
Đợt tập huấn lần này được tổ chức tại tỉnh Lâm Đồng với quy mô 20 lớp, với gần 1.200 lượt nông dân trồng cà phê tham dự (trung bình mỗi lớp khoảng 60 người). Nội dung chính của lớp tập huấn là phổ biến các khuyến cáo bón phân được đúc kết từ kết quả nghiên cứu của Dự án. Các khuyến cáo này có tính đến đặc thù sinh trưởng của cây cà phê đa thân cũng như tình trạng dinh dưỡng đất thực tế tại các vườn cà phê của nông hộ tại địa phương.
Một vấn đề trong chương trình tập huấn được các giảng viên đề nghị nông dân đặc biệt lưu ý là hiện tượng đất bị chua hóa do việc lạm dụng phân bón hóa học trong thời gian dài. Theo ghi nhận từ kết quả khảo sát thực địa của Dự án, việc bón phân vượt quá nhu cầu thực tế của cây cà phê không những không mang lại hiệu quả tương xứng mà còn khiến độ phì của đất giảm sút. Điều này làm hạn chế khả năng hấp thu dưỡng chất của bộ rễ, dẫn đến hiệu suất sử dụng phân bón ngày càng thấp đi. Việc chỉ ra nguyên nhân cụ thể này giúp nông dân có cơ sở để nhìn nhận lại thói quen canh tác và từng bước điều chỉnh cho hợp lý.
Bên cạnh đó, chương trình tập huấn dành phần lớn thời lượng để hướng dẫn bà con cách sử dụng phân bón cân đối các thành phần dinh dưỡng đa lượng và trung vi lượng trong đất. Nông dân cũng được tập huấn cách xác định lượng phân bón dựa trên đặc thù của vườn cà phê đa thân, bao gồm: loại đất, hàm lượng dinh dưỡng có trong đất, thời kỳ sinh trưởng của cây cà phê và năng suất vườn cây. Các báo cáo viên cũng phân tích rõ lợi ích kép về kinh tế và môi trường khi bón phân hợp lý. Phương pháp này vừa tiết kiệm chi phí đầu tư, tránh lãng phí phân bón, vừa góp phần cải thiện chất lượng đất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng hạt cà phê về lâu dài.
Với phương pháp tập huấn có sự tham gia, chương trình không chỉ dừng ở việc chia sẻ kiến thức một chiều mà còn tạo không gian để nông dân chủ động chia sẻ kinh nghiệm thực tế, nêu lên những vướng mắc trong canh tác đa thân và đưa ra hướng xử lý phù hợp với điều kiện khu vực Lâm Đồng. Qua đó, nhận thức của nông dân về mối liên hệ giữa việc bón phân, sức khỏe đất, năng suất vườn cây và vấn đề phát thải khí nhà kính cũng được củng cố rõ nét hơn. Điều này tạo động lực để nông dân dần thay đổi tập quán bón phân, khắc phục tình trạng chua đất và áp dụng các khuyến cáo kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất.
Có thể khẳng định, hoạt động tập huấn chuyển giao kiến thức kỹ thuật bón phân dựa trên kết quả phân tích đất đã đưa nghiên cứu khoa học đến gần hơn với nông dân. Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, chương trình còn mở ra hướng đi mới cho mô hình canh tác cà phê đa thân theo tiêu chí tiết kiệm tài nguyên, thân thiện với môi trường. Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, giúp ngành cà phê chủ động ứng phó trước những thách thức ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu.
Hình 1. Nông dân của tỉnh Lâm Đồng tham dự lớp tập huấn chuyển giao kết quả
Dự án “Hiệu chỉnh lượng phân bón để phát triển sản xuất cà phê bền vững”
Hình 2. Ông Trần Văn Đông chia sẻ kết quả sau 3 năm thực hiện mô hình tại xã Bảo Lâm 4, tỉnh Lâm Đồng